حەشدی شەعبی؛ لە پاساوی ڕزگارییەوە بۆ هەڕەشە لەسەر قەوارەی دەوڵەت
هێمن عبدوڵا
کاتێک لە ساڵی ٢٠١٤دا ڕێکخراوی تیرۆریستیی داعش ناوچەیەکی بەرفراوانی عێراقی داگیرکرد، فەتوای “جیهادی کیفائی” هاندەرێکی سەرەکی بوو بۆ دروستبوونی هێزەکانی حەشدی شەعبی بەمەبەستی بەرگریکردن لە نیشتمان. بەڵام دوای کۆتاییهاتنی شەڕی داعش و ڕزگارکردنی شارەکان، ئەم هێزانە نەک هەر تێکنەچوونەوە ناو چوارچێوەی دەزگا فەرمییە ئەمنییەکان، بەڵکو بوونە قەوارەیەکی هاوشانی دەوڵەت کە کاریگەریی قووڵ و خراپیان لەسەر سەقامگیری، ئابووری، و پێکەوەژیانی کۆمەڵایەتی لە عێراقدا جێهێشتووە.١. لاوازکردنی سەروەریی دەوڵەت و یاسایەکێک لە هەرە کاریگەرییە خراپەکانی حەشدی شەعبی، دروستکردنی دیاردەی “دەوڵەت لە ناو دەوڵەتدا” (State within a state) هێزەکانی حەشدی شەعبی، سەرەڕای ئەوەی بە یاسا خراونەتە سەر فەرماندەیی گشتیی هێزە چەکدارەکان، بەڵام لە واقیعدا زۆربەی گروپە دەستڕۆیشتووەکانی ناو ئەم هێزە فەرمان لە سەرکردە حزبییەکانی خۆیان و ئەجێندا دەرەکییەکان (بەهۆی پەیوەندی توندوتۆڵیان لەگەڵ ئێران) وەردەگرن. ئەمەش وایکردووە کە:بڕیاری سیاسی و سەربازیی عێراق لەژێر دەستی حکومەتدا نەمێنێت.دامەزراوە فەرمییەکانی وەک سوپا و پۆلیس لاواز بکرێن.یاسا لەبەردەم چەکدارانی ئەم گروپانەدا بێدەسەڵات بێت.٢. گۆڕینی دیموگرافیا و تێکدانی ئاشتیی کۆمەڵایەتیلەو ناوچانەی کە پێیان دەوترێت “ناوچە ڕزگارکراوەکان” یان “ناوچە جێناکۆکەکان” (وەک کەرکوک، شنگال، و دەشتی نەینەوا)، بوونی میلیشیاکانی حەشدی شەعبی بووەتە هۆی تێکدانی هاوسەنگیی کۆمەڵایەتی. ئەم گروپانە بەشدارن لە:پەراوێزخستنی پێکهاتەکان: دروستکردنی ترس و دڵەڕاوکێ لە لایەن پێکهاتەکانی وەک کورد و سوننە.ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی ئاوارەکان: بە مەبەستی گۆڕینی دیموگرافیای ناوچەکان و سەپاندنی هەژموونی تائیفی.سەپاندنی ئایدۆلۆژیای تایبەت: هەوڵدان بۆ گۆڕینی ناسنامەی کلتوریی ئەو ناوچانەی کە فرەیی تێدایە.٣. بارگرانی و داتەپینی ئابووریحەشدی شەعبی تەنها هێزێکی سەربازی نییە، بەڵکو بووەتە کارگەیەکی گەورەی ئابووریی نایاسایی. کاریگەرییە ئابوورییە خراپەکانیان بریتین لە:داگیرکردنی بودجەی گشتی: بەشێکی زۆری داهاتی عێراق کە دەبوو بۆ ئاوەدانکردنەوە و خزمەتگوزاری بڕوات، بۆ مووچە و پڕچەککردنی ئەم گروپانە تەرخان دەکرێت.سەپاندنی سەرانە و سەرانەوەرگرتن: لە بازگەکان و دەروازە سنوورییەکاندا، پارە لە بازرگانان و هاوڵاتیان وەردەگرن، کە ئەمەش بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی کاڵاکان و ڕاکردنی وەبەرهێنەرە بیانییەکان.کۆنترۆڵکردنی بازاڕی ڕەش: بەشداریکردن لە قاچاخچێتی نەوت، دەرمان، و دراو بۆ دەرەوەی وڵات.٤. ڕاکێشانی عێراق بۆ ناو ململانێ هەرێمییەکانمیلیشیاکانی حەشدی شەعبی (بەتایبەت گروپە وەلائییەکان) عێراقیان کردووەتە گۆڕەپانی یەکلاکردنەوەی ململانێکانی نێوان ئێران و ئەمریکا یان هاوپەیمانەکانی. بەکارهێنانی خاکی عێراق بۆ هێرشکردنە سەر هێزە نێودەوڵەتییەکان یان وڵاتانی دراوسێ، عێراق دەخاتە بەردەم مەترسیی گەمارۆی ئابووری و دابڕانی نێودەوڵەتی، کە دەرەنجامەکەی تەنها هاوڵاتیانی مەدەنی باجەکەی دەدەن.دەرەنجاملە کۆتاییدا، گەشەکردنی ڕۆڵی میلیشیاکانی حەشدی شەعبی لە دەرەوەی چوارچێوەی دەوڵەت، گەورەترینربەربەستە لەبەردەم بنیاتنانی عێراقێکی دیموکرات، مەدەنی، و سەقامگیر. مانەوەی ئەم هێزانە بەم شێوازەی ئێستا، نەک هەر ڕێگرە لە گەشەسەندنی ئابووری، بەڵکو هەمیشە وەک بۆمبێکی چێندراو وایە کە هەر کاتێک بێت لەسەر ئاستی ناوخۆیی یان هەرێمی بتەقێتەوە. بۆ ڕزگاربوونی عێراق، پێویستە ستراتیژێکی نیشتمانی هەبێت بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەم هێزانە یان تواندنەوەی تەواوەتییان لەناو سوپایەکی نیشتمانیی بێلایەندا.
