کێشەی مووچە لە هەرێمی کوردستان لە قەیرانی داراییەوە بۆ ململانێی سیاسی و حیزبی
ڕێژوان عبدالله
پرسی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان تەنها کێشەیەکی ژمێریاری نییە، بەڵکو دەرئەنجامی ساڵانێک لە ململانێی سیاسی و نادڵنیایی ئابوورییە. لە کاتێکدا چاوەکان هەمیشە لەسەر بەغدان، بەڵام ناتوانرێت ڕۆڵی ململانێ ناوخۆییەکانی هەرێم لە قوڵکردنەوەی ئەم قەیرانەدا فەرامۆش بکرێت.
پارتی و یەکێتی؛ هاوبەشی دەسەڵات و بەرپرسیارێتی قەیرانەکە
جگە لە هۆکارە دەرەکییەکان، ناکۆکییە سیاسییەکانی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان وەک دوو هێزی سەرەکیی دەسەڵات، بەشێکی گەورەی کێشەکەیان پێکهێناوە:
دووئیدارەیی و نادادی لە دابەشکردنی داهات: ململانێی ئەم دوو حیزبە لەسەر کۆنترۆڵکردنی داهاتی خاڵە سنوورییەکان و داهاتی ناوخۆی زۆنەکان (زەرد و سەوز)، وای کردووە سیستەمێکی دارایی یەکگرتوو لە هەرێمدا بوونی نەبێت. ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی زۆرجار مووچە لە ناوچەیەک دابەش بکرێت و لە ناوچەیەکی تر پەکبکەوێت.
بەکارهێنانی مووچە وەک کارتی فشار: لە کاتی کێبڕکێ و ناکۆکییە سیاسییەکاندا، زۆرجار بودجە و شایستە داراییەکانی خەڵک وەک ئامرازێک بۆ شکاندنی یەکتر یان فشار خستنە سەر لایەنی بەرامبەر بەکارهاتووە، کە باجەکەی تەنها فەرمانبەران داویانە.
نەبوونی گوتارێکی یەکگرتوو بەرامبەر بەغدا: کاتێک شاندی هەرێم دەچێتە بەغدا بۆ گفتوگۆ، زۆرجار بەهۆی جیاوازیی بەرژەوەندییەکانی پارتی و یەکێتی، ناتوانن یەکدەنگ بن. ئەم پەرتەوازەییە وای کردووە حکومەتی فیدراڵ سوود لەو درزە وەربگرێت و مەرجی قورستر بەسەر هەرێمدا بسەپێنێت.
کێشەکە لە ڕەهەندە گشتییەکەیدا
جگە لە ململانێی حیزبی، چەند هۆکارێکی تریش باری قەیرانەکەیان قورستر کردووە:
پرسی نەوت و داهاتە نانەوتییەکان: تەمومژاوی بوون لە گرێبەستە نەوتییەکان و ڕادەستنەکردنی داهاتی ناوخۆ بە بەغدا، بیانووی یاسایی داوەتە دەست حکومەتی ناوەند بۆ بڕینی بودجە.
پڕۆسەی تەوتین: ململانێی نێوان “هەژماری من” و بانکە فیدراڵییەکان کە ڕەهەندی سیاسی حیزبی وەرگرتووە، جارێکی تر مووچەخۆرانی خستووەتە ناو دڵەڕاوکێیەکی بەردەوام.
ئەم دۆخە بووەتە هۆی:
سستبوونی بازاڕ: نەمانی پارە لە دەستی خەڵکدا بازاڕی تووشی ئیفلیجی کردووە.
شکانی متمانە: هاوڵاتیان چیتر متمانەیان بە بەڵێنەکان نەماوە و هەست دەکەن بژێوییان کراوەتە قوربانی بەرژەوەندییە حیزبییەکان.
بۆ کۆتاییهێنان بەم مەینەتییە، پێویستە پارتی و یەکێتی بەرژەوەندییە نیشتمانییەکان بخەنە سەروو بەرژەوەندییە حیزبییەکانیان. چارەسەر تەنها لە بەغدا نییە، بەڵکو لە “هەولێر و سلێمانی”شە؛ لە ڕێگەی شەفافکردنی داهاتەکان، یەکخستنەوەی وەزارەتی دارایی بە کردەیی، و پێکهێنانی بەرەیەکی یەکگرتوو لە بەغدا کە تەنها ئامانجی دابینکردنی شایستە داراییەکانی خەڵک بێت.
