پێشمەرگە: هێزێکی نیشتمانی یان میلیشیای حزبی؟
جێگر سلێمان ساڵ
پێشمەرگە یەکێکە لە هێزە هەرە دیارەکانی مێژووی هاوچەرخی کوردستان – هێزێک کە بەدرێژایی دەیان ساڵ بۆ بەرگریکردن لە خاک و نەتەوە و ناسنامەی کورد قوربانیی گەورەی داوە. ناوی پێشمەرگە لە مێژە پەیوەستە بە شەهیدبوون، خۆبەختکردن، و بەرەنگاربوونەوەی ستەمکارییەوە. بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا ئەم وێنە پیرۆزە، تا دێت بۆتە جێی پرسیار و ڕەخنەی جددی.
ئەمڕۆ زۆرینەی هێزی پێشمەرگە بە ڕاستەقینە لەژێر دەسەڵاتی یەکگرتوو و یاسایی حکومەتی هەرێمی کوردستاندا نییە. بەڵکو ئەم هێزانە دابەش بوونە و خراونەتە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی حزبییەوە. بە کردەوە پێکهاتەی سەربازی بۆ دوو هێزی سەرەکی دابەش بووە، ئەوانیش پێشمەرگەی پارتی دیموکراتی کوردستان و پێشمەرگەی یەکێتی نیشتمانی کوردستانن. ئەم دوو هێزە بە پلەی یەکەم خزمەت بە بەرژەوەندیی پارتە سیاسییەکانی خۆیان دەکەن نەک بەرژەوەندیی بەکۆمەڵی گەل.
هەرچەندە ئەم هێزانە زۆرجار وەک هێزی نەتەوەیی ناسێنراون، بەڵام واقیعەکە پێچەوانەکەی نیشان دەدات. هێزێکی نیشتمانی ڕاستەقینە دەبێت تەنها لەژێر سەروەریی یاسادا کاربکات، ملکەچی یەک فەرمانی فەرمی بێت، و ماف و سەلامەتیی هاووڵاتیان بپارێزێت. کاتێک هێزێک فەرمانی خۆی لە لایەنە سیاسییەکان وەردەگرێت، لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی حزبی بڕیار دەدات، و لەبری پاراستنی هاووڵاتیان بۆ ترساندن یان سەرکوتکردنیان بەکاردێت، ئەو هێزە ناتوانرێت بە نیشتمانی هەژمار بکرێت. بەڵکو دەبێتە میلیشیایەکی حزبی.
لە چەند بوارێکدا هەڵسوکەوتی ئەو هێزە چەکدارە حزبییانە بە توندی متمانەی گشتیی تێکداوە. هاووڵاتیان هەست بە ترس و نادادپەروەری دەکەن و پێشمەرگە – کە دەبێت سەرچاوەی ئاسایش بێت – لەبری ئەوە بووەتە جێگەی نیگەرانی. زۆرجار ئەم جۆرە هەڵسوکەوتانە لەلایەن خەڵکەوە بە “ڕەفتاری مافیایی” وەسف دەکرێن، چونکە لە دەرەوەی یاسا کاردەکات و پشت بە دەسەڵاتی چەکداری دەبەستێت، نەک دەسەڵاتی یاسایی.
ئەم دۆخە نەک تەنیا زیان بە متمانەی گشتی دەگەیەنێت، بەڵکو خودی پێشمەرگە لاواز دەکات و ڕۆڵی نەتەوەیی ڕەسەنی خۆی لەدەست دەدات. هێزێک کە دەبێت پارێزەری یاسا بێت، ئەگەر خۆی ببێتە ئامرازی سەرکوتکردن، ناتوانێت ببێتە هێزی شانازی بۆ گەل.
چارەسەری ڕاستەقینە لە یەکخستنی تەواوەتی سەرجەم هێزەکانی پێشمەرگە لەژێر یەک فەرماندەیی نیشتمانی، جیابوونەوەی تەواویان لە کۆنترۆڵی حزبی سیاسی، و پابەندبوونی توند بە سەروەریی یاسا و مافی هاووڵاتیاندایە. تا ئەو هێزانە لەژێر دەسەڵاتی حزبیدا بمێننەوە، ناتوانرێت وەک هێزێکی گەل بناسرێن.
